Trong lịch sử y dược ngàn năm dân tộc Việt Nam đã sinh thành và nuôi dưỡng những vị danh y kiệt xuất, họ có những đóng góp và cống hiến to lớn cho nền y học nước nhà. Tên tuổi của các danh y gắn với những công trình nghiên cứu vô giá, các di sản để lại vẫn còn nguyên giá trị và được các thế hệ ngành y Việt Nam và trên thế giới kế thừa, sử dụng, góp phần vào công cuộc chăm sóc sức khỏe của nhân dân.

Bạn có biết những vị danh y lỗi lạc đó là ai không? Mời các bạn tìm đọc cuốn sách “Những danh y lừng danh đất Việt” do Phạm Minh Thư biên soạn, nhà xuất bản Thời đại ấn hành năm 2009. Sách gồm 168 trang, khổ 19cm. Nội dung cuốn sách sẽ tiết lộ cho bạn đọc thân thế, sự nghiệp của 9 vị danh y lừng danh đất Việt gồm: Danh y Tuệ Tĩnh, Hải Thượng Lãn Ông Lê - Hữu Trác, Phạm Công Bân, Hồ Đắc Di, Phạm Ngọc Thạch, Đặng Văn Ngữ, Tôn Thất Tùng, Trần Duy Hưng, Trần Hữu Tước.

Đầu tiên phải kể đến danh y Tuệ Tĩnh, ông là người mở đường cho sự nghiên cứu thuốc nam, mở đầu cho nền y học cổ truyền Việt Nam. Tuệ Tĩnh tên thật là Nguyễn Bá Tĩnh, ông sống dưới thời Trần, người làng Nghĩa Phú, huyện Cẩm Giàng, phủ Thượng Hồng, nay là tỉnh Hải Dương. Sử sách chép rằng: Lúc Tuệ Tĩnh lên 6 tuổi thì cha mẹ mất, ông được một hòa thượng chùa Hải Triều đem về nuôi dạy. Ông được nhà chùa cho học chữ và học nghề thuốc để chữa bệnh cho dân nghèo. Năm 22 tuổi, Tuệ Tĩnh đi thi Hương và đậu Thái học sinh dưới thời vua Trần Dụ Tông, nhưng ông không làm quan mà vẫn ở lại chùa tiếp tục chữa bệnh cho dân. Năm 45 tuổi, ông đi thi Đình và đỗ Hoàng giáp. Năm 55 tuổi, ông đi sứ sang Trung Quốc, được triều Minh giữ lại làm việc ở Viện thái y. Danh y Tuệ Tĩnh đã xây dựng nền móng y học nước nhà với truyền thống chữa bệnh bằng thuốc nam, theo phương châm “Thuốc nam Việt chữa người Nam Việt”. Ông đã gây phong trào trồng cây thuốc ở gia đình, vườn đền chùa và thu trữ thuốc theo thời vụ để có sẵn thuốc chữa bệnh kịp thời. Truyền thống của Tuệ Tĩnh đã được đời sau kế thừa và phát huy trong việc bảo vệ sức khỏe nhân dân và phát triển y học dân tộc. Các bộ sách “Nam dược thần hiệu” và “Hồng nghĩa tư giác y thư” của ông là tài sản quý báu, không chỉ có ý nghĩa trong lịch sử y học và cả trong lịch sử văn học Việt Nam.

Tiếp theo, lật giở đến trang 13 của cuốn sách, bạn đọc sẽ được gặp danh y Lê Hữu Trác (1720-1791), ông quê ở làng Liêu Xá, huyện Đường Hào, nay là tỉnh Hưng Yên. Ông xuất thân từ gia đình học thức, đỗ đạt cao, làm quan thời vua Lê chúa Trịnh. Lúc nhỏ, Lê Hữu Trác theo cha lưu học ở Thăng Long, ông nổi tiếng hay chữ, thi đỗ tam trường. Có thời gian, ông bị ốm nặng trong vòng 3 năm liền. Chính trận ốm này là bước ngoặt quan trọng đối với cuộc đời Lê Hữu Trác. Sau nhiều năm tìm thầy chạy chữa không có kết quả, Lê Hữu Trác nhờ cáng đến nhà một thầy thuốc ở Nghệ An. Hơn 1 năm ở nhà thầy thuốc, Lê Hữu Trác được chữa khỏi bệnh. Trong thời gian chữa bệnh tại đây, những lúc rảnh rỗi, Lễ Hữu Trác mượn bộ sách thuốc Phùng thi cẩm nang Trung Quốc để đọc, phần lớn đều hiểu thấu. Năm 30 tuổi, ông trở lại quê nhà quyết chí học thuốc, tìm đọc các sách, làm bạn với thầy thuốc để trao đổi kiến thức thu thập được trong khi đọc sách, ông đêm ngày miệt mài nghiên cứu. Từ đây, Lê Hữu Trác lấy biệt hiệu là Hải Thượng Lãn Ông. Do kiến thức rộng, chuẩn bệnh kê đơn thận trọng nên ông chữa khỏi nhiều bệnh khó. Ông mở trường đào tạo nghề thuốc. Ông vừa chữa bệnh, vừa dạy học, vừa biên soạn sách Y tông tâm lĩnh gồm 28 tập, chia thành 66 quyển. Đây không chỉ là bộ sách gối đầu giường của bao thế hệ thầy thuốc mà còn là những lời giáo huấn và tấm gương sáng ngời về đạo đức của người thầy thuốc.

Dưới thời vua Trần Anh Tông có một vị danh y nổi tiếng là Phạm Công Bân (Cuối thế kỷ XIII- đầu thế kỷ XIV). Với tài trị bệnh cứu người, ông được vua Trần Anh Tông mời giữ chức Thái y. Ông đặc biệt quan tâm đến bệnh nhân nghèo khổ. Ông thường tự bỏ tiền của mình tự mua thuốc, sẵn lòng nuôi và chữa bệnh cho người nghèo. Ông xây thêm nhà để đón chữa những người bệnh đói khổ, chăm sóc cứu sống rất nhiều người. Chi tiết về danh y Phạm Công Bân, bạn đọc mở trang 41-45 của cuốn sách để cùng tìm hiểu nhé!

Bạn có từng nghe đến tên giáo sư, bác sĩ Tôn Thất Tùng chưa? Tôn Thất Tùng (1912-1982) là người say mê nghiên cứu khoa học, với mong muốn đưa nền y học Việt Nam sánh ngang với các nước trên thế giới. Khi còn là một sinh viên y khoa, ông thường đến mổ xác chết tại Viện giải phẫu và viết luận án tốt nghiệp bác sĩ y khoa “Cách phân chia các mạch máu trong gan”. Đây thực sự là một khám phá y học bởi từ xưa tới bấy giờ chưa ai mô tả được các mạch máu trong gan được rõ ràng, cặn kẽ như Tôn Thất Tùng. Bản luận văn của ông được tặng tặng Huy chương bạc của trường Đại học Paris. Sau này, ông còn để lại 123 công trình khoa học. Đặc biệt, Tôn Thất Tùng là một trong những nhà khoa học đầu tiên xây dựng phương pháp mổ gan mang tên ông. Ông được tặng giải thưởng phẫu thuật quốc tế Lannelongue, được bầu làm viện sĩ Viện hàn lâm phẫu thuật Paris. Không những thế, cuộc đời giáo sư Tôn Thất Tùng gắn liền với những chặng đường đấu tranh cách mạng vô cùng oanh liệt và tự hào của nhân dân ta. Nhà nước và nhân dân ta đánh giá cao những cống hiến và đóng góp của giáo sư trong sự nghiệp cách mạng của dân tộc, ông đã được phong tặng danh hiệu Anh hùng lao động (1962), Huân chương Hồ Chí Minh (1982) và Giải thưởng về khoa học kỹ thuật (1996).

Trong cuốn sách này, chúng ta còn được gặp những danh y nổi danh khác, gồm:  Hồ Đắc Di, Đặng Văn Ngữ, Phạm Ngọc Thạch, Trần Duy Hưng, Trần Hữu Tước. Họ đều là những danh y tài trí, sáng ngời về nhân cách, y đức. Giáo sư Đặng Văn Ngữ (1910-1967) là một người thầy, một trí tuệ Việt Nam rất gần gũi và thân thương. Hình ảnh giáo sư Đặng Văn Ngữ lặn lội khắp mọi nơi, nhiều đêm thức trắng vì công việc còn mãi ghi dấu đậm nét. Ông hy sinh khi những ý tưởng về vắc xin phòng chống sốt rét còn đang nung nấu trong lòng. Ông đã được Đảng và nhà nước truy tặng danh hiệu cao quý “Anh hùng lao động”. Chúng ta có Bác sĩ Phạm Ngọc Thạch (1909-1969), ông là Bộ trưởng Y tế đầu tiên của nước Việt Nam và là chiến sĩ, liệt sĩ. Là một người trí thức giác ngộ cách mạng, ông đã hiến dâng cả tâm trí và tài năng của mình cho cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc. Ông sẵn sàng từ bỏ cuộc sống với thu nhập cao để tham gia kháng chiến. Ông chiến đấu đến hơi thở cuối và hy sinh trên chiến trường miền Nam năm 1968. Cả cuộc đời bác sĩ Phạm Ngọc Thạch gắn bó với dân tộc, với nhân dân và đã trở thành huyền thoại.

           Gấp lại cuốn sách, điều đọng lại trong bạn đọc là sự khâm phục tài năng, nhân cách và y đức của những danh y đất Việt. Họ đã có những cống hiến lớn lao cho nền y học nước nhà, cho tổ quốc, cho nhân dân. Mời các bạn tìm đọc cuốn sách “Những danh y lừng danh đất Việt”, sách hiện đang được phục vụ tại phòng Đọc của Thư viện tỉnh Vĩnh Phúc, ký hiệu sách PD.023461. Thư viện tỉnh Vĩnh Phúc trân trọng giới thiệu cùng bạn đọc!

Hải Hà